Jules Prast

www.julesprast.nl

Zen & Boeddhisme

Een nieuwe beeldenstorm

Wie naar de wijsheid voorbij alle wijsheid wil, hij breke met Dogen!

Voor iedereen die is aangestoken door het Dogen-virus, hier is de remedie: gooi alles van en over hem weg en vergeet het. Dit is wat zijn geestelijke nazaten, de monniken die de orde van Soto Zen stichtten, eveneens deden. Zij stopten Dogens geschriften eeuwenlang achter slot en grendel.

Waarom? Omdat zij zich realiseerden dat Dogen een auteur was, wiens gedachten zich leenden voor gevaarlijke versimpeling. We zien dit risico overal om ons heen, nu Dogen altijd onder handbereik is en jan en alleman uitblaat dat je jezelf moet vergeten en dat zazen gelijkstaat aan verlichting.

Alsof niemand ooit aan zulke zenbeoefenaars heeft geleerd dat woorden kunnen verstenen. De monniken van Soto Zen kenden hun pappenheimers en lieten hun stroombetreders oefenen en oefenen totdat ze gekneed waren in de praktijk, de geest vaardig om de uitdagingen van de wereld het hoofd te kunnen bieden.

In plaats van Soto Zen wordt er tegenwoordig wel gesproken van Dogen Zen. Het is een zieke ideologie die moet worden uitgebannen.

De Daisetz Suzuki’s en de Masao Abe’s van deze wereld hebben Japans literaire held na de Tweede Wereldoorlog in de aanbieding gedaan om te laten zien dat hun land nog iets positiefs te bieden had. En omdat ze geloofden dat hun zen en hun leegte het verschraalde christendom en het nihilisme van de westerse wereld een nieuw religieus begin konden bieden.

Zij hebben het niet zo bedoeld, maar in plaats hiervan is een deel van de Japanse zen nu meeverschraald tot de soundbite’s van Dogen Zen. Het is als vloeken in de kerk. Mensen die heel hun zenervaring uitsluitend baseren op Dogen, moeten we hartelijk uitlachen en buiten de orde verklaren. En ze aanraden opnieuw te beginnen, van voren af aan. Dogen Zen is in veel gevallen de ultieme vorm van onwetendheid.

Stel je voor, géén Dogen. Op slag kunnen wij verder, dieper reiken in de traditie, tot aan de Anapanasati Sutra toe. Maar als je dan zo nodig in het huis van zen en mahayana wilt blijven, dan kun je terecht in de Platform Sutra van keukenhulp Huineng of bij de apocriefe leringen van Linji, alias Meester Tja.

Een betere leerschool is namelijk de Chinese zen van vóór de tijd dat Tendai in Japan een corrupt rommeltje had gemaakt van het boeddhisme; van vóór de tijd dat monniken in het Dogen-tijdperk in reactie hierop vormen van eenformuleboeddhisme gingen ontwikkelen, wat nooit een goed idee is geweest.

Vergeet Dogen, en zen, inclusief zitmeditatie, herwint zijn vrijheid naar alle kanten. Zitmeditatie hoort oncomfortabel te zijn, dat zal je leren! Zitten met koans, idem dito. Als je min of meer eigentijdse voorbeeldleraren wilt, volg dan Shengyen, Hisamatsu, Thich Nhat Hanh voor mijn part. Bij geen van hen zul je maar een spoor van Dogen kunnen ontwaren. Ze zijn wel wijzer.

Nog los van de vraag of Dogen het zelf wel allemaal goed begrepen heeft toen hij in China te gast was bij een zenklooster in de traditie van Cuadong, en later, toen hij in Japan weer terug op honk was. Dat zazen gelijkstaat aan verlichting en andere statements die aan Dogen worden toegeschreven, zijn namelijk betwistbare boeddhistische stellingnames.

In de kritische literatuur is onderzocht bij welke bronnen Dogen kennelijk steun zocht en hoe hij tot zijn verrassende bevindingen is gekomen. Op zijn best moeten wij de oude baas verstaan vanuit de totaliteit van zijn oeuvre dat dan een inductie is tot een superieure mystiek, maar geen receptuur voor de gewone lekenzenbeoefenaar.

Waarom toch is het ons zo in de bol gestegen dat wij menen een man op een enkel woord te mogen nemen? Dit op zichzelf getuigt van een westerse culturele hubris die spuugt op ieder respect voor de fijne antenne van authentiek boeddhisme.

De cultus van Dogen is bespottelijk en nodigt uit tot een nieuwe beeldenstorm. Zo je wilt in de geest van Hakuin, die niets van het zitten-zitten-zitten-quiëtisme van Soto Zen moest hebben. Mystiek is voor de enkeling; geëngageerd zenboeddhisme is voor de massa. Wie naar de wijsheid voorbij alle wijsheid wil, hij breke met Dogen!

Namu Amida Butsu,

Taigu

Geef een reactie

Thema door Anders Norén